Troskliwy ruch – laboratorium odpoczywania 2025. Podsumowanie projektu

Wytchnienie w Cricotece: Troskliwy ruch – laboratorium odpoczywania

Każdy z nas potrzebuje wytchnienia. Ale często nie wiemy, jak radzić sobie z sytuacjami przeciążenia, stresu, przebodźcowania. Dlatego warsztaty „Troskliwy ruch. Laboratorium odpoczywania”, na które krakowska Cricoteka zaprosiła osoby dorosłe, chcące poznać techniki pomagające zadbać o siebie i swoje ciało, to interesująca i cenna inicjatywa.

Trzy cykle warsztatów ruchowych, z których każdy obejmował po pięć spotkań, prowadzone były przez trzy artystki – samorzeczniczki i sojuszniczki osób z niepełnosprawnościami. Każda z osób prowadzących zaplanowała, wymyśliła i przeprowadziła cykl autorskich spotkań warsztatowych. Przed każdym z tych darmowych cykli warsztatów, odbywających się od września do listopada tego roku, Cricoteka ogłaszała otwarty nabór uczestników. Chętnych osób zawsze było znacznie więcej niż miejsc.

– Punkt wyjścia do myślenia o projekcie stanowiło założenie, że w instytucjach kultury jest miejsce nie tylko na działanie ze sztuką, ale także na to, żeby się spotkać, być razem, wspólnie się o siebie zatroszczyć. Bo przecież bez zadbania o siebie, bez poczucia bezpieczeństwa i dobrostanu, nie jesteśmy w stanie kreatywnie działać ani tworzyć. Warsztaty miały być zatem przestrzenią do tego, by nauczyć się dbać o siebie lepiej. Miały dawać proste narzędzia i sposoby na samoukojenie i relaks. Miały eksplorować ruch i swobodną ekspresję, która jest wyrazem naszego własnego twórczego ja – mówi Anna Rejowska, pomysłodawczyni i koordynatorka projektu.

Swobodny ruch, taniec z PJM, wspólnota kręgu

Działania skupiały się na wrażliwych, kruchych ciałach, na swobodnym ruchu i wspólnocie. Warsztaty nastawione były na proces wspólnej pracy, poszukiwanie, testowanie, a nie na konkretny produkt czy założony z góry efekt. Kluczowe było to, by osobom uczestniczącym w nich dać przestrzeń do bycia razem, spotkania się, oderwania od, nie raz niełatwej, codzienności.

Pierwsze warsztaty, w czerwcu 2025 r., prowadziła Katarzyna Żeglicka – queer i crip pedagożka teatru i animatorka kultury, performerka, tancerka, choreografka; certyfikowana trenerka samoobrony i asertywności dla kobiet i dziewcząt – WenDo.

– Większość z pięciu prowadzonych przeze mnie warsztatów skupiała się na bardzo dużej uważności – na przykład na budowaliśmy miejsce ukojenia dla każdej z osób. Natomiast jeden warsztat poświęcony był zabawie i energii. Osoby korzystały z bardzo prostych technik pracy z ciałem, oddechem, różnymi rekwizytami, pracy ze zmysłami. Próbowaliśmy też znaleźć wspólny rodzaj ruchu, uczyć się od siebie. Warsztaty miały wyposażyć osoby uczestniczące w nich w bardzo proste narzędzia, jak sobie radzić w sytuacji przeciążenia, zmęczenia – opowiada Katarzyna Żeglicka.

Patrycja Jarosińska – niesłysząca aktorka i tancerka, pedagożka, edukatorka i propagatorka Kultury Głuchych, choreografka PJM (polskiego języka migowego) była prowadzącą wrześniowe zajęcia.

Podczas warsztatów uczestnicy poznawali jej autorską metodę łączenia tańca z polskim językiem migowym. Bazując na znakach i frazach PJM, uczestnicy poszukiwali nowych kierunków dla ciała oraz sposobów przekształcania języka w taniec. Język migowy, jako język wizualno-przestrzenny, był dla  nich podstawą eksploracji ruchowej i choreograficznej.

Ruch połączony z elementami języka migowego staje się formą komunikacji, nie tylko z innymi, ale  przede wszystkim z samym sobą, jak tłumaczy Patrycja Jarosińska.

Za ostatni cykl warsztatów, odbywający się w październiku i listopadzie, odpowiadała Zofia Noworól-Ostrowska – praktyczka i nauczycielka różnych form ruchu: improwizacji tańca, praktyk zmysłowych i jogi klasycznej, psychoterapeutka w nurcie psychologii zorientowanej na proces. Zawodowo też ucząca pracujących z osobami z niepełnosprawnościami, jak budować dostępne warsztaty włączające ruch, taniec.

– Ruch jest niesamowicie ważny, dlatego że umożliwia wypuszczenie napięcia z ciała. Każda sytuacja stresująca generuje jakiś rodzaj napięcia w ciele i właśnie ruch jest tym, co pozwala nam to napięcie rozpuścić. Istotną częścią tego projektu jest też to, że leżymy. To jest taki moment, kiedy można zrzucić z siebie ciężar, oddać Ziemi swój ciężar. To poddanie się grawitacji jest też czymś, co nas potrafi scentrować, uspokoić. Praca z grawitacją, tak jak praca z oddechem jest też tego typu praktyką, która jest dla nas wszystkich dostępna w każdej chwili. Ogromną wartością dla nas, jako grupy jest to, że są z nami osoby z niepełnosprawnością wzroku, dzięki czemu współtworzymy troszkę inny rodzaj przestrzeni. Te osoby zabierają nas w inny rodzaj doświadczenia. Dlatego dla mnie jako osoby, która wymyśla, organizuje taki warsztat, ich udział ma ogromną wartość – opowiadała Zofia Noworól-Ostrowska jeszcze w trakcie trwania warsztatów, które przygotowała i prowadziła w ramach projektu.

Narzędziownik do odpoczywania

Katarzyna Żeglicka eksplorowała z uczestnikami tematy powolności, uważności, ciszy. Pracowała z ruchem, głosem, rekwizytami. Patrycja Jarosińska, wykorzystując autorską metodę łączenia tańca z polskim językiem migowym, koncentrowała się na pogłębianiu świadomości ciała i uważności na ruch. Zofia Noworól-Ostrowska skupiała się na pracy w kręgu – wspólnym byciu, dzieleniu się, a jej zajęcia składały się zawsze z części ruchowej – improwizacji tanecznej – i relaksacji w bezruchu. Zainteresowanie uczestnictwem w warsztatach rosło z każdym kolejnym cyklem. 

– Troskliwy ruch powstał też po to, by dawać możliwość spotkania, budowania grupy, relacji. By stworzyć miejsce do dzielenia się tym, co w nas i by pozwalać milczeć o tym, czego nie chcemy dawać innym. By uczyć nas troski, ale też zabawy i beztroski. Widząc duże zainteresowanie projektem wśród odbiorczyń i odbiorców Cricoteki planujemy drugą edycję „Troskliwego ruchu” w 2026 r.  Wrócimy z ruchem, tańcem, oddechem i przestrzenią na bycie razem. W kolejnej odsłonie skoncentrujemy się szczególnie na zdrowiu psychicznym i na dbaniu o własny dobrostan – zapowiada Anna Rejowska, pomysłodawczyni i koordynatorka projektu.

Ale zanim to nastąpi dla wszystkich dostępna będzie Narzędziownik do odpoczywania Alt Troskliwy Ruch (PLIK PDF) przygotowana i udostępniona przez Cricotekę – z zestawem ćwiczeń zaplanowanych przez prowadzące zajęcia w ramach projektu „Troskliwy ruch. Laboratorium odpoczywania” w 2025 roku: Katarzynę Żeglicką, Patrycję Jarosińską i Zofię Noworól–Ostrowską.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury