Kelnerka, 1961
Numer inwentarzowy: CRC/VIII/0015
Technika: monotypia na kartonie
Projekt kostiumu Kelnerki do sztuki „Nosorożec” Eugène’a Ionesco, Teatr Kameralny Państwowego Starego Teatru im. H. Modrzejewskiej, w Krakowie. Premiera 25.02.1961, reżyser Piotr Pawłowski, scenografia i kostiumy proj. Tadeusz Kantor. W postać Kelnerki wcieliła się Irena Wisłocka.
T. Kantor, rysunek „Kelnerka”, 1961, CRC/VIII/0015
Praca jest monotypią odbitą na kartce papieru. Postać Kelnerki została ustawiona frontalnie i w specyficzny sposób zdeformowana: ma krótkie nogi i długi, przysadzisty tułów. Na tors nałożony został fragment odlewu przedstawiający goły brzuch z fałdami i pępkiem. U góry głęboko wykrojony dekolt i zaznaczone piersi. W dłoni Kelnerka trzyma półmisek z maską przedstawiającą własną twarz (widoczną z profilu). Głowa ma owalny kształt, kończy się spiczastym czubkiem.
Kostium pochodzi ze sztuki Eugène’a Ionesco „Nosorożec”. Sztuka została napisana w 1959 roku, czyli dwa lata przed krakowską inscenizacją i od razu odczytano ją jako dotyczącą jednego z najważniejszych problemów współczesności. Zamiana ludzi w nosorożce to czytelna antytotalitarna metafora. W krakowskim przedstawieniu jednak dostrzeżono odejście od jednoznaczności wymowy sztuki. Jan Józef Szczepański pisał: „Wszystkiemu jest winien Kantor […] Nosorożec jest sztuką realistyczną […] osadzoną w czasie i przestrzeni, wymowną politycznie. Poubierani dziwacznie i ukukleni aktorzy nie mogli w tych warunkach ożywić żadnej postaci, chociaż starali się jak mogli”. („Nosorożec z księżyca”, Trybuna Ludu, 29.III.1961).
Kantor zaprojektował jednakową oprawę plastyczną dla wszystkich aktów. Scenę zamyka rozpięte poziomo płótno upięte w kształt półkuli, o kolorach ziemistych, z przodu zawieszono szkielet parasola. Aktorów ubrano w różnokolorowe trykoty. Większość z nich ma zaznaczone ślady przemiany w „nosorożca” – w postaci pomalowanych twarzy.
Magdalena Ujma
