Joanna Rajkowska | DYBUKI I MĘCZENNICY | Program performatywny

Echa fascynacji Tadeusza Kantora „Dybukiem” Szymona  An-skiego pobrzmiewają w spektaklach Teatru Śmierci – w postaci Obcego w „Umarłej Klasie” lub obecności samego Kantora w „Wielopolu, Wielopolu”. Odniesienie się do Dybuka wykracza w Teatrze Śmierci poza symboliczne nawiązanie do żydowskiej kultury i folkloru. Pozwala raczej na wcielenie się nieobecnych Innych w ciała aktorów i samego reżysera. Może dlatego aktorzy u Kantora wydają się być poruszani odrębną, zewnętrzną siłą tych, którym życie odebrały tragedie XX wieku. Gest ten jest bliski współczesnym narracjom, które rozszerzają ludzką optykę o to, co poza-ludzkie, ale też zrywają z modernistycznym rozumieniem tożsamości jako jednolitej, domkniętej i odpornej na to, co zewnętrzne.

Joanna Rajkowska
DYBUKI i MĘCZENNICY
20.03.2026, g. 18:00

Wstęp w cenie biletu na wystawę

Program performatywny wystawy Kantor. Terapia widzeń

Performans „Dybuki i męczennicy” Joanny Rajkowskiej, Julie Weitz i Roberta Yerachmiela Snidermana został wykonany na Placu Wolnica w Krakowie w styczniu 2025 roku przez samą artystkę, Joannę Rajkowską, oraz aktywistki: Jadwigę Wilno, Natalię Kwiatkowską, Alinę Palichleb* i Andrew Dixona. Przywoływał, a także dawał sprawczość i żydowskim niespokojnym duchom zmarłych (dybbukim), i palestyńskim męczennikom-świadkom (szuhada). Wobec wiecznie powracającej śmierci i żałoby, ofiary Holokaustu sprzed 80 lat i ofiary ludobójstwa dziejącego się w strefie Gazy, zostały połączone we wspólnym rytuale wcielenia. Siła lamentu, jaki mu towarzyszyła, przekształcała rytuał w immersyjną scenę rozpaczy.

Rzeźby powstałe na kanwie kostiumów użytych w performansie „Dybuki i męczennicy” oraz film, dla którego performans był punktem odniesienia, jako część programu performatywnego wystawy „Kantor. Terapia widzeń” wnikną w jej strukturę i razem z obiektami oraz zapisami spektakli Kantora staną się lekcją kompulsywnych wcieleń, które okazują się mieć nad nami nieustającą władzę.

* Niektóre nazwiska są zmienione

Joanna Rajkowska, artystka wizualna, urodzona w 1968 roku, w Bydgoszczy, mieszka i pracuje w Warszawie.

Rajkowska studiowała malarstwo ścienne na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowni prof. Jerzego Nowosielskiego, którą ukończyła dylomem magistra w 1993 roku. Rok wcześniej otrzymała dyplom magistra z historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Artystka rozszerzyła swoją edukację studiując na nowojorskim uniwersytecie SUNY w ramach programu Studio Semester Programme w 1994 i 1995 roku.

Jej projekty publiczne obejmują współpracę z takimi instytucjami jak CSW Zamek Ujazdowski (2007, Dotleniacz, Polska), Galeria Trafo (2008, Linie lotnicze, Węgry), Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie (2009, Wąwóz, Polska), The Showroom (2010, Rydwan, UK), British Council (2010, Benjamin w Konyi, Turcja), VII Berlińskie Biennale (2012, Urodzona w Berlinie, Niemcy), Royal Society of Arts, Citizen Power Peterborough programme’s Arts and Social Change, Arts Council England (2012, Dziecko Peterborough, UK), Frieze Projects 2012 (2012, Wymuszając cud, UK), Institute for Contemporary Ideas and Art (2014, Dywan, Szwecja) i Frieze Sculpture (2019, Pisklę, UK).

Jej najbardziej znanym projektem pozostają Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich, 2002, projekt, który stał się jednym z symboli Warszawy.

Artystka otrzymała cenioną w Polsce nagrodę przyznawaną przez tygodnik „Polityka” – Paszport Polityki – w 2007 roku za „niezwykłe projekty realizowane w przestrzeni publicznej, za wyciąganie ręki w kierunku błąkającego się po mieście człowieka”, nagrodę im. Marii Anto i Elsy von Freytag-Loringhoven za wybitny dorobek i postawę artystyczną w 2022 oraz Nagrodę Wielką Fundacji Kultury Polskiej za całokształt twórczości.

***

Wydarzenie w ramach programu performatywnego wystawy Kantor. Terapia widzeń.

Program performatywny stanowi integralną część wystawy. W kontekście prezentowanych na niej dzieł Kantora i współczesnych artystów i artystek zaplanowaliśmy akcje performatywne – od krótkich interwencji po rozbudowane wydarzenia. Wystawa, a zwłaszcza zogniskowany wokół niej program performatywny, starają się odsłonić zakłócenia odbioru rzeczywistości spowodowane przez traumy, politykę i media. Na program składają się działania performatywne oraz oprowadzania po wystawie Terapia widzeń

Kuratorzy programu publicznego: Anna Bargiel, Wiktor Bury, Kamil Kuitkowski

Patroni medialni: Trójka , Radio Kraków, Radio Kraków Kultura, TVP Kultura, TVP 3 Kraków, Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny, MINT Magazine,  Notes na 6 tygodni, Szum